تأثیر گرافیک در تابلوهای تبلیغاتی

 

چگونه تصویر ، حروف و رنگ را در خدمت تابلوهای تبلیغاتی بگیریم ؟

تابلوها یکی از وسایل ارتباط بصری هستند که کاربرد طراحی گرافیک در امر پیام رسانی آنها بسیار گسترده است و این ارتباط به ابزار اطلاعاتی به عنوان محتوا ، و وسائل انتقال به عنوان اجزا نیاز دارد و این دو باید در کنار هم ، در ایجاد یک ترکیب بندی مناسب جهت القای پیام تصویری ، هماهنگ باشند . مثلاً در یک تابلو نمی توان جداگانه به پیام نوشتاری که در کنار دیگر عوامل بصری قرار دارند نگریست، بلکه شکل ، نوع ، اندازه و حالت قرارگیری حروف باید متناسب باشد .

ابزار اطلاعاتی : ابزار اطلاعاتی شامل سه عنصر تصویر ، نشانه و نوشته می باشند که این عناصر میتوانند در کنار هم به عنوان یک طرح واحد ، حامل پیام بوده و یا به طور جداگانه ای ایفای نقش کنند . به هر حال کاربرد آنها به صورت ترکیبی یا مجزا ، به مقتضای رسا بودن پیام در تابلو می باشد . در جایی ممکن است پیام تابلو تنها از طریق تصویر و یا از ترکیب دقیق و ماهرانه تصویر و نوشته شود . گرچه ترکیب تصویر و نوشته نشان می دهد که طرح گرافیکی از دو عامل ارتباطی کاملاً متفاوت برخوردار است : یکی نوشته یا کلام به عنوان جایگاه واژه ها و دیگری تصویر به عنوان یک اثر خطی ، چند رنگ ، سه بعدی و یا دارای مفاهیم انتزاعی .

الف _ تصویر : تصویر به عنوان یک عامل ارتباطی به چند صورت قابل ارائه است : ۱) تصویر می تواند موضوع پیام باشد که در کنار آن می توان از دیگر ابزار اطلاعاتی مثل نوشته و نشانه و عناصر بصری

استفاده کرد . این شیوه در تبلیغات تجاری کاربرد دارد .۲) تصویر ممکن است به عنوان نماد ، ویژگی و . . . موضوع پیام جهت القای بهتر پیام به کاربرده شود و گاهی نیز در کنار تصویر ، خود موضوع قرار گیرد .۳) تصویر می تواند جهت ارتباط با بیننده و درک محتوای پیام ، از شکل های تجریدی از عناصر بصری مثل بافت ، حجم ، رنگ و کیفیات بصری مانند ریتم ، تعادل و . . . باشد .

ب _ نوشته : نوشته به عنوان مفهومی در علایم و تابلوها می تواند به تنهایی و به وسیله حروف الفبا حامل پیام باشد و یا در کنار دیگر عناصر مانند تصویر به منظور ارائه بهتر پیام به کار رود ، همچون تابلوهای تبلیغاتی . اما در برخی دیگر که بیشتر دارای علائم تصویری می باشند بنا به ضرورت و تفهیم بیشتر ، کارایی دارد ، مانند علایم راهنمایی و رانندگی .

کاربرد نوشته از لحاظ بصری ، جدا از مفهوم ، باید با روح پیام مناسبت داشته باشد ، به عبارت دیگر ، نحوه قرارگیری نوشته در تابلو و نیز فرم طراحی حروف و رنگ آن هماهنگ باشد . توضیحات زیر چگونگی هماهنگی حروف و نوشته در تابلو را بیان می دارد :

۱– نحوه قرارگیری نوشته : در جای گذاری نوشته در تابلو، سه شیوه را منی توان معرفی کرد :

الف) سمت چپ ، ب) سمت راست ، ج)وسط تابلو ، کاربرد حروف جدا از روش های فوق باید با آگاهی باشد تا وحدت عناصر تابلو را حفظ کند . فاصله و فضای بین حروف باید متناسب با اندازه آن باشد . فواصل ناهماهنگ بین حروف و کلمات ، به عبارتی دیگر فشردگی یا گسیختگی آنها ، قابلیت خواندن را کم کرده و باعث آشفتگی بصری می شود ، در این مورد فواصل خطوط نیز حائز اهمیت است . رعایت این مسئله در مورد حروف فارسی مهم تر است ، زیرا این خط دارای صعود و نزول های بیشتری        بوده، پس مستلزم فاصله گذاری بیشتری است . برای تأکید بر واژه هایی چون عناوین کافیست با        افزودن فاصله سطرها با دیگر خطوط و یا تکرار آنها در زمینه حاشیه و نیز حروف بزرگ ، وزن و رنگ استفاده کرد . فاصله گذاری حاشیه سطرنوشته ها حائز اهمیت است . عموماً از نظر بصری بهتر است که فواصل حاشیه ای به طور افقی در طول قاعده تابلو بیشتر باشد تا در ارتفاع .

۲-اندازه حروف : انتخاب اندازه حروف عمدتاً بستگی به فضای کار دارد . با تعیین اندازه ارتفاع حروف در تابلو چنانچه شکل  اولیه پانل از قبل تعیین نشده باشد ، می تواند در تعیین شکل تابلو مؤثر باشد . مثلاً در یک تابلو باید پیامی متشکل از شش کلمه قرار گیرد . اگر ارتفاع حروف جهت رؤیت به موقع آن ۳۰ سانتیمتر محاسبه شود می بایست جهت یک سطری یا دو سطری نوشتن متن ، اندازه مناسبی را برای تابلو در نظر گرفت . در عین حال طراحان باید اشکال مختلفی را مد نظر قرار داده تا ابعاد مناسبی برای تابلو ، بویژه تابلوهایی که به طور متحدالشکل ساخته می شوند ، بیایند و این ابعاد بتوانند جوابگوی کلیه ضروریات تابلو و همچنین با رعایت هماهنگی با محیط آن باشد .

۳- فرم حروف : حروف ، با توجه به انتخاب آنها در تابلو ، خوب یا بد جلوه می کنند . استفاده از حروف نامناسب باریک یا ضخیم و . . . می تواند خوانایی و تشخیص نوشته را دشوار سازد . مثلاً در یک تابلو که دارای پیام اطباعاتی است ، باید از حروف کلاسیک و خوانا استفاده کرد .استفاده از حروف برجسته از قابلیت رؤیت آنها می کاهد . این حروف ممکن است دارای ضخامت بوده و یا هر حرف جداگانه ، به وسیبه پایه ای ، به زمینه ی تابلو متصل شده باشد که بر اثر تابش نور خورشید یا نور مصنوعی روی تابلو ، سایه تشکیل شده بر اثر برجستگی حروف و ادغام با آن باعث ناخوانایی تابلو گردد . البته این گونه روش ها به منظور تنوع در ساخت علائم مناسب است و برای رفع این مشکل

میتوان از حروف روشن بر روی زمینه تیره استفاده کرد . این مسئله علاوه بر ایجاد کنتراست بین آن

دو مانع از ایجاد سایه می شود و همچنین می توان نوشته را بر روی زمینه مناسب با خطوط محیطی نوشته و یا کادری مستقل از آن ترسیم کرده و سپس بر روی تابلو نصب کرد . ترکیب حروفی کلمات نیز نیاز به توجه و دقت دارد .حتی در انتخاب فرمی از حروف ممکن است یک یا دو حرف در یک عبارت نازیبا باشد و این امر بر کل ترکیب نوشته تأثیر منفی می گذارد . واژه ها از روی ترکیب کلی آنها خوانده می شود نه شکل حروف . همانگونه که عنوان شد برای علائم ، می توان فرمی از حروف را انتخاب کرد و یا طراحی حروف نمود که البته یک طراحی حروف موفق و مناسب می تواند جذابیت طرح تابلو را افزایش دهد . در طراحی حروف باید به دو خصوصیت یعنی محتوا و زیبایی حروف توجه شود، حروفی که طراحی می شود شاید برای یک ملت یا یک زبان دارای مفهوم باشد . اما وقتی جنبه بین المللی به آن بدهیم ، حروف برای افرادی با زبان های بیگانه به صورت خطوط بدون مفهوم در تابلو به چشم می خورند . لذا حروف طراحی شده باید به گونه ای طراحی شود که برای افرادی با زبان های بیگانه دارای زیبایی باشد . در بعضی از روش ها طراحی حروف ، فقط جنبه تجاری یا کاربردی نوشته را در نظر می گیرند . در این موارد ، خط به حد زیادی از ریشه سنتی خود جدا می شود .

از دیدگاه تزئینی ، خطوط قدیمی مثل نستعلیق و . . . دارای تناسب و در عین حال زیبا هستند . ولی قابل ذکر است که شکل حروف باید تمایل به سادگی داشته باشد که در نتیجه ، یک مجموعه کامل از حروف که دارای هماهنگی و شباهت بسیار زیادی هستند به وجود آید که به یقین به خوانا بودن آن کمک زیادی می کند و این مسئله از موارد ضروری کاربرد خط در تابلو می باشد ، چرا که در رفت و آمد سریع شهری ، پیام آنها باید سریع منتقل شود ، اما همانطور که گفته شد ، در کنار خوانایی می بایست   به مسئله زیبایی حروف نیز توجه شود،البته زیبایی حروف نباید یه خوانایی لطمه بزند ، در فرم حروف  نیاز به استفاده از عناصر زیادی برای به وجود آمدن زیبایی نیست ، زیبایی فقط باید وقفه ای را  در بیننده ایجاد کند تا دیگر مشخصات جمله یا نوشته ، فرصتی برای دیده شده پیدا کند و مخاطب را در جریان محتویات خود قرار دهد . امروزه با رواج کالاهای مصرفی و تنوع آنها ، بازار دائمی برای آثار تبلیغاتی به وجود آمده است که با استفاده از خط در گرافیک تهیه شده که نشانگر رابطه گسترده خط و گرافیک می باشد .

ترکیب بندی خط در آثار گرافیکی را باید از اساسی ترین بخش های کار طراحی حروف برشمرد . چگونگی خطوط و تصاویر و انتخاب نوع خط و رابطه دقیقش با موضوع در فضای انتخابی و فضای خالی و نقاط طلایی واقع در صفحه برای به وجود آوردن یک اثر جذاب گرافیکی ، لازم و ضروری است. در واقع یک طراح گرافیک نیاز مبرمی به شناخت خطوط و استفاده بجا از آنها یا طراحی انواع دیگر خطوط دارد . برای توضیح بیشتر رابطه خط با گرافیک ، به بررسی طراحی حروف فارسی در تابلوهای تبلیغاتی می پردازیم : الف) در جایی که خط در متن تصویر به کار نمی رود و نقش تصویری بر عهده ندارد ، باید به گونه ای به کار برده شود که به تصویر لطمه نزند .ب) در تابلو ، حروفی که در حد هماهنگی و اتحاد یا تصویر به کار برده می شوند باید طوری طراحی شوند که در همگونی با تصویر ، روحیه و محتوای آن را دربر داشته باشند و دارای قدرت کافی از نظر بصری باشند . ج) طراحی حروف باید با شخصیت و موضوع تابلو مناسب باشد و دارای قابلیت خوانایی از دور باشد . ظرفیت تصویر خوانی در به کارگیری حروف باید کاملاً رعایت شود که برای دستیابی به این مسئله باید به مواردی از قبیل تأثیر و قدرت تابش رنگ ها و نیز ضخامت و اندازه حروف توجه کافی نمود . د)

در اغلب تابلوها،کنتراست رنگی خط با متن تابلو وجود داشته باشد .تا جایی که ممکن است باید هویت

فرهنگی تابلو حفظ شود .

۴- رنگ حروف : ایجاد یک کنتراست مناسب ، تأثیر فراوانی در خوانایی متون یک تابلو به جای خواهد گذاشت .

۵- قابل رؤیت بودن حروف : حروف متن تابلو باید در یک زمان خاص دیده و خوانده شوند که ممکن است ، بسته به نوع طراحی ، سریع یا دیر خوانده شوند . چنانچه سرعت خواندن و تشخیص نوشته ها ضروری باشد باید در اندازه حروف دقت کافی مبذول داشت . در استفاده یا در موارد خاص طراحی حروف ، باید به مسائلی چون میزان سواد و سن مخاطب توجه کرد .

۶- عوامل مؤثر در خوانایی حروف : این عوامل را می توان به پنج بخش تقسیم کرد : اندازه و وزن ، ضخامت ، کنتراست یا زمینه ، عدم فشردگی ، پیوستگی عناوین با متن .

ج) نشانه : نشانه تصویر ، کلمه و نام است که ساده ، مختصر ومفید می باشد و بر دو گونه است : نشانه های تصویری و نشانه های نوشتاری .

الف- تصاویری که مفهوم نمادین آنها با موضوع رابطه غیرمستقیم دارد و تصویر موضوع را به ذهن  متبادر می کند . مثل تصویر سیمرغ و پرنده برای آژانس های هواپیمایی مسافرتی .ب –تصاویری که مفهوم نمادین آنها با موضوع رابطه مستقیم دارد ، مثل تصویر کتاب برای یک کتابفروشی . ج- تصاویری که مفهوم نمادین آنها با موضوع نه ارتباط مستقیم و نه غیرمستقیم دارد و انتخاب آنها به عنوان نشانه ، نمایشی از بستگی موضوع با دیرینگی نیتی یا ملی تصویر است ، مثل انتخاب نقوش بومی و ملی برای نشانه ها .د- تصاویری که به صورت مجرد و انتزاعی که ابتدا حاوی مفهوم و اشاره نیستند ، بلکه پس از انتخاب به عنوان نشانه ، به تدریج مفهوم را در بر می گیرند .

۲- نشانه های نوشتاری : این نشانه ها به جای تصویر در طراحی شان از حروف استفاده می شود و دو قسم دارند : مونوگرام ها که نشانه هایی هستند که با حروف اول نام موضوع طراحی می شوند و لوگوتایپ ها که نشانه هایی هستند که در آنها نام کامل موضوع طراحی می شود .

* وسایل انتقال : وسایل انتقال ، عناصر بصری هستند که کلیه آثار تجسمی را قابل رؤیت می کنند و عبارتند از : نقطه ، خط ، سطح ، حجم ، شکل ، بافت ، سایه روشن ، رنگ ، مقیاس ، حرکت . این عناصر ، ماده خام تمام اخبار بصری هستند و به شکل های مختلف باهم ترکیب می شوند . انتخاب این عناصر و طرز تأکید بر برخی از آنها در یک اثر بستگی به ساخت و نوع کار دارد . یک اثر بصری مثل تابلو را می توان از زوایای مختلف بررسی کرد . ولی بهترین شیوه برای درک اثر، تجزیه آن به عناصر تشکیل دهنده اولیه آن است . این عمل ، فهم ما را از یک کار بصری بسیار عمیق تر می کند و نیز برای تجسم اولیه یک تصویر و تعبیر و تفسیر آن از طرف بیننده سودمند است . عناصر بصری جهت ایجاد وحدت و همبستگی در یک اثر می توانند مؤثر واقع شوند و بدین منظور نیاز به اجزای تشکیل دهنده ای دارند که کیفیت مطلوب را ایجاد نمایند و عبارتند از : ریتم ، تعادل ، کشش و . . .

– نقطه : ساده ترین و تجزیه ناپذیرترین عنصر در ارتباط بصری است که معمولی ترین شکل آن ، گرد است . نقطه در هر موقعیت مکانی ، چشم را شدیداً به خود جذب می کند . چند نقطه خاصیت اتصال دارد و به عبارتی ، چشم را راهنمایی می کند .

– خط : اگر تعداد نقاط بسیار زیاد باشد و با هم ترکیب شوند و قابل تشخیص به صورت فردی نباشند به خط تبدیل می شوند . خط از اثر حرکت ابزارهایی مثل روی صفحه بوجود می آید که دارای طول ،

عرض یا ارتفاع می باشد . خط دارای جهت ، هدف ، توان وانرژی زیاد است و ساکن نیست . خطوط ،

محیط و حدود تصویر را تعیین می کند که داخل سطح ایجاد می شود .

– شکل : از به هم پیوستن خطوط ، سطح ایجاد می شود . اشکال سه گونه اصلی دارند : مربع ، مثلث و دایره ، که هر یک از حالات ویژگی های خاص خود را دارند . از ترکیب این سه گونه اصلی ، کلیه شکل های موجود را می توان ساخت .

– حجم : حجم شکلی است دارای سه بعد که از پیوستن سطوح در فضا حاصل میشود .

– مقیاس : اندازه شکل ها را نسبت به هم مقیاس یا اشل می گویند . تمام عناصر بصری می توانند تأثیر یکدیگر را تعدیل کرده و تغییر دهند  و مهم ترین عامل آن مقیاس است . درواقع عنصری کوچک به نظر می آید که در مجاورت عنصری بزرگ قرار بگیرد . نتایج بصری حاصل از مقیاس مطلق نیستند و به آسانی تغییر می کنند .

– حرکت : عنصر بصری حرکت ، بیشتر به طور کاذب در صفحه دو بعدی طراحی می شود و در واقع صورت حقیقی ندارد و می توان با عواملی چون ریتم و آهنگ در ترکیب بندی ، حالت حرکت را القا کرد.  – رنگ : رنگ ها علاوه بر تأثیر بصری ، دارای اثرات روانی شایانی هم می باشند . جوامع با توجه به فرهنگ و موضوعاتی که در اطراف آنها وجود دارد ، هر رنگی را به عنوان سمبل برای موضوعی محسوب می کنند . این سمبل ها دارای مفاهیمی هستند که در هر جامعه ای براساس فرهنگ و ساختار فکری آنان از رنگ پی ریزی می شود .انتخاب رنگ عموماً در این مورد به گونه ای صورت می گیرد که تابلوها از فواصل دور ، گیرا و جذاب به نظر برسند و از رنگ هایی که در مقابل هم ایجاد کنتراست می کنند ، استفاده بیشتری میشود . مثل سیاه و سفید ، زرد و آبی ، سرمه ای و نارنجی و . . . قطع اثر در ارائه رنگ آن بسیار مؤثر است . اصولاً شلوغ بودن اثر از نظر رنگی به خصوص از فواصل دور ، رساندن پیام را دشوار و گاهی نامفهوم می نماید و بیننده ای که در حال راه رفتن یا در داخل وسیله نقلیه قرار دارد ، فرصت چندانی برای تأمل و دقت در ساختار و درک پیام را نخواهد داشت .در صورتی که بخواهیم بنا به هر دلیلی شلوغی رنگ داشته باشیم باید با علامت یا فلشی ، توجه مخاطب را به محتوا پیام اصلی جلب کنیم . البته این علامت در قالب اشارات رنگی به کار خواهد رفت نه به طور واضح و آشکار . این موضوع و بکارگیری آن دارای تکنیک ها و روش های گوناگونی است که به مهارت و تجربه طراح بستگی خواهد داشت . سطح رنگ ، در بیشتر موارد ، هرچه گسترده تر باشد ، دارای تأثیر گذاری بیشتری خواهد بود و به همین سبب است که اکثر آگهی ها را کنار هم روی دیوار می چسبانند .